Hafta sonu infaz, uygun koşullarda hapis cezasının belirli günlerde ceza infaz kurumunda geçirilmesini sağlayan özel bir usuldür. Gece infazında ise kurumda bulunma yükümlülüğü kanunda belirtilen gece saatlerine göre düzenlenir. Her iki yöntem de cezanın kaldırılması anlamına gelmez; mahkûmiyetin yerine getirilme biçimini değiştirir.
Çalışma hayatının ve aile sorumluluklarının sürdürülmesine katkı sağlayabilen bu usuller, yalnız kişinin istemesiyle başlamaz. Ceza türü, toplam süre, kapsam dışı hâller ve infaz hâkiminin kararı birlikte değerlendirilir.
Hafta sonu infaz kimlere uygulanabilir?
5275 sayılı Kanun’un 110/1. maddesinin güncel metnine göre, kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl veya daha az hapis cezası için bu usul değerlendirilebilir. Taksirle işlenen suçlarda sınır toplam beş yıldır; ancak taksirle öldürme suçu bu kapsama alınmamıştır. Bu nedenle her taksirli mahkûmiyetin beş yıllık sınırdan yararlanacağı söylenemez. [1]
Kanundaki ölçü, koşullu salıverilme oranı uygulandıktan sonra bulunacak tahmini süre değildir. Önce hükmedilmiş toplam ceza ve bu cezanın hangi suçlardan kaynaklandığı belirlenir. Başka ilamların bulunması, tek bir dosyaya bakılarak yapılan değerlendirmeyi değiştirebilir.
Örneğin yetişkin bir kişi hakkında kasten işlenen suçlardan iki yıl ve bir yıl üç ay olmak üzere iki ayrı kesinleşmiş hapis cezası bulunduğunu düşünelim. İlgili infaz durumunda toplam üç yıl üç ay söz konusuysa, her ilamın ayrı ayrı üç yıldan az olması tek başına yeterli değildir. Toplam cezanın hangi kısmının infaz edildiği ve güncel infaz kaydı ayrıca incelenmelidir.
Hafta sonu infaz hangi saatlerde yapılır?
| Özel infaz biçimi | Kanundaki zaman düzeni |
|---|---|
| Hafta sonu | Cuma saat 19.00’da kuruma giriş, pazar saat 19.00’da çıkış |
| Gece | Hafta sonları hariç, saat 19.00’da giriş ve ertesi gün saat 07.00’de çıkış |
| Hafta içi alternatif günler | Hafta sonu usulünün aynı süre korunarak kurum tarafından hafta içine alınması |
4 Haziran 2025 tarihli değişiklik, hafta sonu usulünün hükümlünün iş yaşamı ve ailevi durumu ile kurumun düzen ve işleyişi dikkate alınarak hafta içi günlerde de uygulanmasına imkân vermiştir. Süre aynı kalmalıdır. Gün seçimini hükümlü tek başına değiştiremez; uygulama ceza infaz kurumu tarafından düzenlenir.
Örneğin hafta sonları çalışan bir kişinin işveren yazısını ve vardiya çizelgesini sunması, alternatif gün talebinin somutlaştırılmasını sağlar. Ancak vardiya belgesi, kendiliğinden farklı günde kuruma girme yetkisi vermez. Onaylanan takvim ve tebliğ edilen giriş çıkış saatleri esas alınmalıdır.
Hangi kişiler kapsam dışında kalır?
110/9. madde, hafta sonu ve gece infazı bakımından bazı grupları kapsam dışında bırakır. Terör suçları, örgüt kurma, yönetme veya üyelik suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bunlar arasındadır.
Adli para cezası infaz sırasında hapse çevrilenler, koşullu salıverilmesi geri alındığı için cezası aynen infaz edilenler ve 105/A’nın altıncı veya yedinci fıkrası kapsamında açık kuruma gönderilenler için de ilgili dışlama hükümleri değerlendirilir.
Maddenin ağır hastalık veya doğum nedeniyle konutta infaza ilişkin farklı fıkralarında özel istisnalar bulunması, aynı istisnaların hafta sonu infazına taşınmasını sağlamaz. Talep hangi fıkraya dayanıyorsa o fıkranın kapsamı belirlenmelidir.
Hafta sonu infaz başvurusu nereye yapılır?
Karar verme yetkisi infaz hâkimindedir ve hükümlünün talebi gerekir. Dilekçede hangi ilamların infaz edildiği, suçların türü, toplam ceza, istenen yöntem ve talebin somut gerekçesi açıklanmalıdır. Kurumun veya savcılığın sözlü bilgilendirmesi, özel infaz kararı yerine geçmez.
Gerekçeli kararlar, kesinleşme kayıtları, güncel müddetname ve varsa toplama kararı temel belgelerdir. Çalışma düzeni ileri sürülüyorsa iş sözleşmesi, vardiya çizelgesi veya işveren yazısı; aile sorumlulukları bakımından nüfus ve bakım durumunu gösteren belgeler eklenebilir.
Başvuruda yalnız “çalışıyorum” denilmesi yerine, istenen yöntemin fiilen nasıl uygulanabileceği anlatılmalıdır. Gece çalışan birinin gece infazı istemesi gibi takvim çelişkileri baştan görülmelidir. Hukuki uygunluk ve uygulanabilir bir program, aynı dosyada ayrı ayrı açıklanır.
İnfaza başlandıktan sonra karar verilebilir mi?
Evet. 110/6, özel infaz usulüne ilişkin kararın infaza başlandıktan sonra da verilebileceğini açıkça düzenler. Dolayısıyla kuruma giriş yapılmış olması başvuruyu tek başına anlamsız hâle getirmez. Bununla birlikte yeni bir cezanın kesinleşmesi veya toplam hesabın değişmesi uygunluk değerlendirmesini etkileyebilir.
Başvuru yapılması, mevcut teslim veya kurumda bulunma yükümlülüğünü kendiliğinden kaldıran bir karar değildir. Özel usule geçiş kararı ve uygulama programı ortaya çıkıncaya kadar mevcut infaz işlemlerine göre hareket edilmelidir.
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik uygulanır mı?
Güncel 110/5, özel usulle infaz kararı verilenler hakkında tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Bu nedenle eski metinlere dayanarak bu imkânların bütünüyle bulunmadığını söylemek doğru değildir.
Yine de özel usule kabul, kişiye ayrı ve otomatik bir tahliye tarihi sağlamaz. İyi hâl, suç tarihi, mahsup, diğer ilamlar ve ilgili infaz rejimi birlikte değerlendirilir. Haftalık giriş çıkış takviminden hareketle cezanın tamamı için basit bir hafta sayısı hesaplamak yanıltıcı olabilir.
Özel infaz programına uyulmazsa ne olur?
Geçerli mazeret olmadan özel usulün gereklerine uyulmaması hâlinde uygulamaya son verilir ve infaz genel hükümlere göre kurumda sürdürülür. Özel usulde geçirilen süre mahsup edilir. Ayrıca 110/7’nin uygulandığı hâllerde 105/A hükümleri uygulanmaz. Bu sonuç, programın aksatılmasının yalnız takvim değişikliğinden ibaret olmadığını gösterir.
Maddenin aynı fıkrasında hükümlünün talebi üzerine özel usule son verilebilmesi de düzenlenmiştir. Bu nedenle yöntem değişikliği istenmeden önce kararın sonuçları incelenmelidir. Hastane yatışı gibi bir mazeret varsa tarihli belgeler gecikmeden sunulmalı; yükümlülüğün kendiliğinden askıya alındığı varsayılmamalıdır.
Ret kararına karşı başvuru yapılabilir mi?
110/8, bu madde kapsamında verilen kararlara itiraz imkânı tanır. Güncel 4675 m.6 uyarınca infaz hâkimliği kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. İncelemeyi ilgili ağır ceza mahkemesi yapar. Talebin neden reddedildiği görülerek toplam ceza, kapsam dışılık veya belge eksikliği gibi somut sorun ele alınmalıdır. [2]
Sık sorulan sorular
Hafta sonu infaz ceza indirimi midir?
Hayır. Hükmedilmiş cezayı azaltmaz; cezanın kurumda hangi zaman düzeniyle çektirileceğini belirler. İnfaz hesabı ayrıca yapılır.
Taksirle öldürmeden beş yıl ceza alan kişi yararlanabilir mi?
110/1, taksirle öldürmeyi bu usulün dışında bırakır. Yalnız beş yıllık ceza sınırının karşılanması yeterli değildir.
Gece infazında gündüz çalışılabilir mi?
Usul gündüzleri kurum dışında bulunmaya elverişlidir. Ancak çalışma programı, ulaşım ve tebliğ edilen yükümlülüklerle uyumlu olmalıdır.
Hafta sonu infaz günlerini kendim değiştirebilir miyim?
Hayır. Hafta içi uygulama, aynı süre korunarak kurum tarafından düzenlenir. İşyerindeki değişiklik kuruma bildirilmeden program değiştirilemez.